Niedźwiedź brunatny

Dodane: przez: Krystian Bieszczadersi, w kategorii:

W Polsce żyje około 100 niedźwiedzi. Występują w polskiej części Karpat, najliczniej w Bieszczadach i w Tatrach. Jednak coraz trudniej znajdują tam odpowiednie miejsca do życia. Niedźwiedź brunatny (Ursus arctos) jest największym drapieżnikiem, który występuje w Polsce.

Wprowadzenie

Niedźwiedź brunatny (Ursus arctos) jest największym drapieżnikiem, który występuje w Polsce. Mimo swoich imponujących rozmiarów jest łagodnym stworzeniem. Nie wolno jednak traktować go jak „misia” – jest dzikim zwierzęciem, wobec którego należy zachować szacunek i dystans. 

Praprzodkiem niedźwiedzia brunatnego był psopodobny Cepahalogale, od którego swój rodowód wywodzą nie tylko niedźwiedzie, ale także psy, lisy i wilki. Niedźwiedzie brunatne, które możemy spotkać w Polsce są przedstawicielami gatunku występującego od Europy przez Azję aż po Góry Skaliste w Ameryce Północnej. 

Naukowcy wyróżniają kilka podgatunków niedźwiedzia brunatnego, w tym amerykańskiego grizzly i niedźwiedzi z alaskańskich wysp Kodiak, Shuyak i Afognak, które róznią się rozmiarem i zwyczajami. Dalszymi krewnymi polskich niedźwiedzi są m.in. niedźwiedź polarny, baribal i niedźwiedź malajski. 

Dziś w Polsce żyje około 100 niedźwiedzi. Strefa ich wystepowania ogranicza się wyłącznie do polskiej części Karpat. Nie spotkamy już niedźwiedzi na terenach nizinnych. Jest to skutek polowań, urządzanych jeszcze w ubegłym wieku. 

W Polsce, dzięki objęciu niedźwiedzia ochroną, udało się ocalić te zwierzęta przed wyginięciem. Jednak ludzie, którzy zaczęli wchodzić na terytorium niedźwiedzia, znów zaczęli mu zagrażać. Obecnie największym zagrożeniem dla polskich niedźwiedzi jest nieodpowiedzialne zachowanie człowieka. 

 

Jak wygląda niedźwiedź brunatny?

Niedźwiedź brunatny (Ursusu arctos) jest największym polskim drapieżnikiem. Jak wskazuje jego nazwa, ma ciemnobrązową sierść, chociaż czasami pojawiają się osobniki o prawie czarnym lub bardzo jasnym umaszczeniu. Niedźwiedzie zmieniają swoją sierść raz w roku, aby przygotować się do zimy, podczas której potrzebują gęstej pokrywy włosowej. 

Samice są mniejsze niż samce. O ile dorosła samica waży od 95 do 205 kilogramów, to samiec osiąga wagę od 135 do 390 kilogramów. Niedźwiedzie ważą najwięcej tuż przed rozpoczęciem snu zimowego, kiedy gromadzą zapasy tłuszczu na zimę. 

Z racji dużych rozmiarów niedźwiedź ma bardzo szerokie dłonie i stopy. Wyróżnia go sposób chodu, bo porusza się krocząc na zmianę obu lewymi bądź obu prawymi kończynami. Z kolei niedźwiedzie łapy są podbite nagą i twardą skórą, pełniącą rolę izolatora cieplnego i amortyzatora. Same łapy są uzbrojone w pazury, które mają długość nawet od 3 do 7 centymetrów. Pazury przydają się niedźwiedziom do ataku i obrony, ale również do rozdzierania zdobyczy, wygrzebywania ziemi i rozrywania starych pni w poszukiwaniu pożywienia oraz przygotowania gawry. 

Głowa niedźwiedzia jest ciężka z krótkimi uszami, dużym, kwadratowym pyskiem i małymi oczami. Mocne kły przydają się do rozrywania mięsa, a trzonowce, ułatwiają spożywanie pokarmu roślinnego. Co ciekawe wiek niedźwiedzia można określić właśnie po zębach. Liczy się go jak wiek ściętego drzewa – po słojach. W przypadku zęba, po jego przecięciu widać ciemne i jasne paski, których kolor różni się w zależności od pory roku. Ich liczba jest równoznaczna z wiekiem niedźwiedzia. 

 

Jak wygląda niedźwiedź brunatny

WWF / fot. Rastislav Dobrovodsky WWF POLSKA / fot. Rastislav Dobrovodsky WWF POLSKA / fot. Rastislav Dobrovodsky WWF POLSKA / fot. Rastislav Dobrovodsky WWF-Canon / fot. Sanchez & Lope WWF-Canon / fot. Hartmut Jungius

Jak żyje niedźwiedź brunatny?

Cykl życiowy polskich niedźwiedzi regulują pory roku. W listopadzie niedźwiedzie zapadają w sen, budząc się z niego dopiero w marcu bądź w kwietniu. Na zimowy odpoczynek wybierają gawry, w których na świat przychodzi nowe pokolenie niedźwiedzi – od 1 do 3 małych. 

Niedźwiadki zaraz po urodzeniu ważą zaledwie od 340 do 680 g. Dopiero po 22 dniach życia otwierają się im oczy. Przez pierwsze miesiące małe żywią się mlekiem matki. Dlatego tak ważne jest aby dorosła niedźwiedzica, która zapadnie w sen, wcześniej nagromadziła wystarczająco duże zapasy pokarmu. 

Nowonarodzony niedźwiedź opuszcza gawrę po 2 – 3 miesiącach. Waży wtedy 10 kg. Przez kolejne półtora roku do 3 lat wedruje razem z matką. Stąd niedźwiedzica rodzi średnio co dwa lata. 

Dorosły niedźwiedź ma naturę samotnika. Samce łączą się z samicami tylko na czas rui, między kwietniem a czerwcem. Samice poza okresem rui przebywają wyłącznie z potomstwem, nie z dorosłymi osobnikami. Polskie niedźwiedzie nie są długowieczne. Na wolności dożywają do 25 lat. 

Na obszarach, gdzie nie ma ludzi, niedźwiedzie są aktywne w dzień. Tam, gdzie pojawia się człowiek, żerują głównie w nocy. Poszukiwanie pożywienia ułatwia im dobrze rozwinięty zmysł węchu. Pomimo że polski niedźwiedź jest drapieżnikiem, w jego jadłosopisie przeważają rośliny. W zależności od pory roku niedźwiedzie jedzą owoce runa leśnego, pędy roślin i owies. „Dietę” uzupełniają owady, miód i mięso. Źródłem mięsa jest dla nich przede wszystkim padlina, którą niedźwiedzie odnajdują po zakończeniu zimy, pod śniegiem. Niedźwiedzie polują też na zwierzęta, ale nie dochodzi do tego często. Ofiarami stają się głównie słabe i chore osobniki. Najbardziej intensywny okres żerowania przypada na kilka miesięcy przed snem zimowym. Niedźwiedź musi wtedy zgromadzić odpowiednie zapasy tłuszczu, które wystarczą mu do przetrwania zimy. 

To, że niedźwiedź sprawia wrażenie ociężałego, nie oznacza, że porusza się żółwim tempem. Okazuje się, że potrafi biec z prędkością nawet 50 km/h i to nie tylko zbiegając z góry, ale również wbiegając pod nią. Umie pokonywać trudno dostępne partie gór i pływać, nawet przebywając wiele km w ciągu doby. Wchodzi też na drzewa, ale z wiekiem, kiedy staje się cięższy, rzadziej podejmuje wspinaczkę, nie chcąc ryzykować upadku na ziemię. 

Poza okresem zimowym niedźwiedzie odpoczywają w legowiskach, nazywanych barłogami. Bardzo często do ich wyściełania służą mech i gałązki drzew iglastych. Podobne materiały są wykorzystywane do wymoszczenia legowiska w gawrach, gdzie niedźwiedzie zasypiają zimą. Na swoją gawrę niedźwiedź wybiera wykroty i zagłębienia w ziemi, nad którymi układa połamane gałęzie, bądź też jaskinie, położone w niedostępnych miejscach. Sen, czyli zimowe odrętwienie, zaczyna się w listopadzie bądź grudniu. W tym czasie wszystkie funkcje życiowe niedźwiedzia, takie jak praca serca i oddech, spowalniają. Nie oznacza to, że niedźwiedź śpi jak kamień. Okazuje się, że bardzo łatwo go z tego snu wybudzić. Zaniepokojony niedźwiedź potrafi natychmiast opuścić gawrę. Dlatego tak ważne jest, aby zachowywać się cicho w pobliżu niedźwiedzich gawr. Jeśli człowiek wypłoszy niedźwiedzicę, której urodziły się młode, porzuci ona swoje potomstwo. Nowonarodzone niedźwiadki nie będą miały prawie żadnej szansy na przeżycie. 

Gdzie żyją niedźwiedzie

WWF POLSKA / fot. Rastislav Dobrovodsky WWF POLSKA / fot. Rastislav Dobrovodsky WWF-Canon / fot. Sanchez & Lope

Gdzie żyje niedźwiedź brunatny?

Niedźwiedź brunatny wystepuje na rozległym obszarze od Europy przez Azję do Ameryki Północnej. Na tym obszarze występuje kilka jego podgatunków. Niedźwiedź, którego spotykamy w Polsce, należy do populacji zachodniokarpackiej. To właśnie Karpaty i lasy, które rosną w tym górskim paśmie, stanowią jego ostoję. 

W Polsce wystepuje około 100 niedźwiedzi. Żyją w polskiej części Karpat, najliczniej w Bieszczadach i w Tatrach. Do Bieszczad przywędrowały po wojnie, kiedy władze ówczesnej Polski wysiedliły ludność ukraińską. W prawie bezludnych górach znalazły doskonałe warunki bytowania. Drugim miejscem, gdzie niedźwiedzie występują cały czas, są Tatry. Poza Bieszczadami i Tatrami, właściwie tego drapieżnika już się nie spotyka. Jest to rezultat działalności człowieka. Niedźwiedź nie może podejmować swobodnych wędrówek na obszarze przeciętym drogami i ludzkimi osiedlami. 

Świadectwem tego, że te zwierzęta były kiedyś rozpowszechnione również na obszarach nizinnych naszego kraju świadczą legendy, nazwy miejscowości i herby miast. W XIX wieku niedźwiedź przestał występować na ziemiach polskich, z wyjątkiem Tatr. Dopiero dzięki objęciu tego gatunku ochroną, zaczął on znów pojawiać się w Polsce, ale tylko na południu kraju. 

Musisz się zalogować by móc dodawać komentarze:
Zaloguj sie Facebook Google+
×

Dodane komentarze (0)

Nie dodano jeszcze żadnych komentarzy.

Szukaj w serwisie